Çocukta Tekrarlayan İdrar Yolu Enfeksiyonu: Ne Zaman İleri Tetkik Gerekir?

Çocukta idrar yolu enfeksiyonu tanısının en kritik adımı, idrar örneğinin doğru alınmasıdır. Bez üzerine yapıştırılan torbayla alınan örnekler cilt florasıyla kolayca kirlenir ve gerçekte enfeksiyon olmayan çocuklara tedavi başlanmasına yol açabilir.

Tuvalet eğitimi almış çocukta orta akım idrarı yeterlidir. Daha küçük çocuklarda ve ateşli tabloda, örneğin sondayla alınması tercih edilir. Yanlış tanı yalnızca gereksiz antibiyotik değil, gereksiz tetkik ve kaygı da demektir.

Örnek, mümkünse antibiyotik başlanmadan önce alınmalıdır; kültür sonucu tedavinin yönünü belirler.

Enfeksiyonun mesaneyle sınırlı kaldığı tablolarda ateş genellikle olmaz veya hafiftir; yakınma daha çok sık ve yanmalı idrar yapmadır.

Ateşin yüksek olduğu, çocuğun belirgin biçimde halsizleştiği tablolarda ise böbreğin de etkilendiği düşünülür. Bu önemlidir, çünkü böbreği etkileyen enfeksiyonlar tekrarladığında iz bırakabilir.

Süt çocuğunda belirtiler silik olabilir: yalnızca ateş, beslenmede azalma, huzursuzluk veya kilo alamama görülebilir. Odağı bulunamayan ateşte idrar tahlili bu nedenle önemlidir.

Ateşle seyreden ilk idrar yolu enfeksiyonundan sonra genellikle üriner sistem ultrasonu yapılır. Ultrason böbreklerin yapısını, genişleme olup olmadığını ve mesaneyi değerlendirir; ağrısızdır ve radyasyon içermez.

İşeme sırasında idrarın böbreğe doğru geri kaçıp kaçmadığını gösteren film (işeme sistoüretrografisi) her çocuğa yapılmaz. Ultrasonda anlamlı bulgu varsa, enfeksiyon tekrarlıyorsa veya tablo beklenenden ağırsa gündeme gelir.

Böbrekte iz kalıp kalmadığını değerlendiren sintigrafi ise seçilmiş durumlarda ve uygun zaman aralığında istenir. Amaç her çocuğa her tetkiki yapmak değil, hangi çocuğun gerçekten ileri değerlendirmeye ihtiyacı olduğunu ayırt etmektir.

Vezikoüreteral reflü, idrarın mesaneden böbreğe doğru geri kaçmasıdır. Önemli bir bölümü çocuk büyüdükçe kendiliğinden geriler; bu nedenle her reflü ameliyat gerektirmez.

Düşük dereceli reflüde izlem ve gerektiğinde koruyucu antibiyotik tercih edilir. Amaç, kendiliğinden düzelme beklenirken böbreğin enfeksiyondan korunmasıdır.

Yüksek dereceli reflüde, koruyucu tedaviye rağmen ateşli enfeksiyonların tekrarladığı durumlarda veya böbrekte iz gelişiyorsa girişim gündeme gelir. Seçenekler idrar yolundan yapılan enjeksiyon ve üreterin mesaneye yeniden ağızlaştırılmasıdır; karar çocuğun yaşı, reflünün derecesi ve böbreğin durumu birlikte değerlendirilerek verilir.

Tuvalet eğitimi almış çocuklarda tekrarlayan enfeksiyonun en sık ve en çok gözden kaçan nedeni, mesane ve bağırsak işlevindeki bozukluktur. İdrarı uzun süre tutmak, aceleyle ve tam boşaltmadan işemek, okulda tuvalete gitmekten kaçınmak bu tablonun parçasıdır.

Kabızlık burada özellikle önemlidir: dolu barsak mesaneyi baskılar ve tam boşalmayı engeller. Kabızlık tedavi edilmeden enfeksiyonların tekrarı önlenemeyebilir.

Düzenli tuvalet saatleri, yeterli sıvı alımı, lif açısından zengin beslenme ve doğru oturma pozisyonu çoğu zaman ilaçtan daha fazla fayda sağlar. Bu nedenle ileri tetkike geçmeden önce bu başlık mutlaka sorgulanır.

Üç aydan küçük bebekte ateş, çocukta yüksek ateşle birlikte halsizlik, kusma ve beslenememe, yan ağrısı, idrarda kan veya idrar yapamama durumlarında randevu beklenmemeli, beklemeden değerlendirme yapılmalıdır.

Çocukta idrar yolu enfeksiyonunda önce tanının doğru konması gerekir; ateşle seyreden ve tekrarlayan tablolar böbreği ilgilendirdiği için ayrı değerlendirilir. Görüntüleme her çocuğa değil, seçilmiş çocuklara yapılır ve kabızlıkla işeme alışkanlıkları mutlaka gözden geçirilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Değerlendirme için çocuk ürolojisiyle ilgilenen bir hekimle görüşün.