Üroloji Sözlüğü

Raporunuzda veya muayenede karşılaştığınız terimlerin sade dille açıklaması.

Prostat ve prostat kanseri

Aktif izlem: Düşük riskli prostat kanserinde hemen tedavi etmek yerine düzenli PSA, MR ve biyopsi ile yakın takip stratejisi.İlgili tedavi
Androjen baskılama (hormon tedavisi): Prostat kanserinin beslendiği erkeklik hormonunun etkisini azaltan tedavi yaklaşımı.İlgili tedavi
Biyokimyasal nüks: Tedaviden sonra düşen PSA değerinin yeniden yükselmesi; görüntülemede hastalık görülmeden önce ortaya çıkabilir.İlgili tedavi
Cerrahi sınır (pozitif/negatif): Çıkarılan dokunun kenarında tümör hücresi bulunup bulunmadığı; pozitifse ek tedavi gündeme gelebilir.İlgili tedavi
Gleason skoru: Prostat biyopsisindeki kanser hücrelerinin mikroskopta ne kadar saldırgan göründüğünü 6–10 arasında puanlayan sistem.İlgili tedavi
ISUP derecesi: Gleason skorunu 1–5 arası beş gruba sadeleştiren, tedavi planlamasında kullanılan derecelendirme.İlgili tedavi
MR füzyon biyopsi: Prostat MR görüntüsünün ultrason ile birleştirilerek şüpheli bölgeden hedefli örnek alınmasını sağlayan biyopsi yöntemi.İlgili tedavi
Multiparametrik MR: Prostatı birden çok görüntü dizisiyle inceleyen, biyopsi öncesi şüpheli alanı gösteren MR incelemesi.İlgili tedavi
PI-RADS: Prostat MR’ında bulunan şüpheli alanın 1–5 arası puanlanması; yüksek puan şüphenin belirgin olduğunu gösterir.İlgili tedavi
Prostatit: Prostat bezinin iltihaplanması; ağrı, idrar yakınmaları ve PSA yüksekliğine yol açabilir.
PSA (Prostat Spesifik Antijen): Prostat dokusunun ürettiği, kanda ölçülen bir protein; yüksekliği kanser dışında iltihap ve iyi huylu büyümeye de bağlı olabilir.İlgili tedavi
PSA yoğunluğu: PSA değerinin prostat hacmine oranı; büyük bir prostatın doğal olarak daha fazla PSA üretmesini hesaba katar.İlgili tedavi
Radikal prostatektomi: Prostat kanserinde prostatın tamamının ve seminal veziküllerin çıkarılması ameliyatı.İlgili tedavi
Serbest/total PSA oranı: Kandaki serbest PSA’nın toplam PSA’ya oranı; biyopsi kararında yardımcı ölçütlerden biridir.İlgili tedavi
Sinir koruyucu cerrahi: Prostat alınırken ereksiyondan sorumlu sinir demetlerinin korunmaya çalışıldığı teknik; her hastada uygulanamaz.İlgili tedavi
TNM evrelemesi: Tümörün yaygınlığını (T), lenf bezi tutulumunu (N) ve uzak yayılımı (M) tanımlayan uluslararası sistem.İlgili tedavi
Transperineal biyopsi: Prostat biyopsisinin makat yerine testislerle makat arasındaki ciltten alınması; bağırsak florasıyla temas olmadığı için enfeksiyon riski daha düşüktür.İlgili tedavi

İyi huylu prostat büyümesi (BPH)

5-alfa redüktaz inhibitörü: Zamanla prostatı küçülten, PSA değerini de düşüren ilaç grubu.İlgili tedavi
Açık adenomektomi: Çok büyük prostatlarda, büyümüş iç dokunun açık cerrahiyle çıkarılması.İlgili tedavi
Akut idrar retansiyonu: Mesane dolu olmasına rağmen hiç idrar yapılamaması; acil sonda takılmasını gerektirir.İlgili tedavi
Alfa bloker: Prostat ve mesane boynundaki kasları gevşeterek idrar akımını kolaylaştıran ilaç grubu.İlgili tedavi
Enükleasyon: Büyümüş prostat dokusunun parça parça tıraşlanmak yerine bütün hâlinde kapsülden ayrılması.İlgili tedavi
HoLEP: Holmiyum lazerle büyümüş prostat dokusunun bütün olarak çıkarıldığı, büyük prostatlarda da uygulanabilen endoskopik yöntem.İlgili tedavi
IPSS (Uluslararası Prostat Semptom Skoru): İdrar şikâyetlerinin şiddetini 0–35 arasında puanlayan, tedavi kararında kullanılan anket.İlgili tedavi
Noktüri: Gece idrara çıkmak için uykudan uyanma; prostat büyümesinin sık görülen yakınmalarından biridir.İlgili tedavi
Orta lob: Prostatın mesane içine doğru büyüyen bölümü; varlığı yöntem seçimini etkiler.İlgili tedavi
Prostat hacmi: Prostatın ultrasonla ölçülen büyüklüğü; hangi cerrahi yöntemin uygun olduğunu belirleyen başlıca ölçütlerden biridir.İlgili tedavi
Retrograd ejakülasyon: Menin dışarı değil mesaneye doğru gitmesi; prostat ameliyatlarından sonra görülebilen, zararsız ama doğurganlığı etkileyen bir değişiklik.İlgili tedavi
Rezidü idrar (PVR): İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı; yüksek olması boşaltım sorununa işaret eder.İlgili tedavi
Rezūm: Prostat dokusuna su buharı enerjisi verilerek hacmin küçültüldüğü, genellikle sedasyonla yapılan minimal invaziv yöntem.İlgili tedavi
ThuLEP: Tulyum lazer kullanılarak prostat dokusunun çıkarıldığı, HoLEP’e benzer endoskopik enükleasyon yöntemi.İlgili tedavi
TUR sendromu: Monopolar TURP’ta yıkama sıvısının dolaşıma geçmesiyle kandaki sodyumun düşmesi; bipolar sistemde bu risk yoktur.İlgili tedavi
TURP: İdrar yolundan girilerek prostat dokusunun elektrik enerjisiyle kesilip çıkarıldığı klasik endoskopik ameliyat.İlgili tedavi
Üroflowmetri: İdrar akış hızını ölçen basit, ağrısız test; tıkanıklık olup olmadığını değerlendirmeye yardımcı olur.İlgili tedavi

Böbrek ve üriner sistem taşları

ESWL (Ses dalgasıyla taş kırma): Vücut dışından gönderilen ses dalgalarıyla taşın kırılıp idrarla düşürülmesini sağlayan, kesi gerektirmeyen yöntem.İlgili tedavi
Geyik boynuzu taşı: Böbreğin toplayıcı sistemini dolduran, dallanmış büyük taş; bırakıldığında böbrek işlevini kalıcı olarak bozabilir.İlgili tedavi
Hidronefroz: İdrar akışının engellenmesi sonucu böbreğin şişmesi; tedavi edilmezse böbrek işlevi azalabilir.İlgili tedavi
JJ (DJ) stent: Böbrekle mesane arasına yerleştirilen, idrar akışını geçici olarak güvence altına alan ince silikon boru.İlgili tedavi
Kalsiyum oksalat taşı: En sık görülen böbrek taşı türü; sıvı alımı ve beslenme düzeni ile tekrarı azaltılabilir.İlgili tedavi
Medikal ekspulsif tedavi: Aşağı inmiş küçük taşın ilaçla düşürülmesini kolaylaştırmaya yönelik yaklaşım.İlgili tedavi
Nefrostomi: Böbrekle cilt arasına yerleştirilen, idrarı dışarı alan dren; perkütan taş cerrahisi sonrası geçici olarak konabilir.İlgili tedavi
PCNL (Perkütan nefrolitotomi): Sırttan açılan küçük bir delikten böbreğe girilerek büyük taşların çıkarıldığı yöntem.İlgili tedavi
Renal kolik: Taşın idrar yolunu tıkamasıyla ortaya çıkan, dalgalar hâlinde gelen şiddetli yan ağrısı.İlgili tedavi
RIRS (Retrograd intrarenal cerrahi): İdrar yolundan girilen bükülebilir endoskopla böbrek taşının lazerle kırıldığı, kesi gerektirmeyen yöntem.İlgili tedavi
Taş analizi: Çıkarılan taşın kimyasal yapısının incelenmesi; tekrarı önleyici planın temelini oluşturur.İlgili tedavi
Taşsızlık oranı: İşlem sonrası böbrekte klinik olarak anlamlı taş kalmama oranı; yöntem seçiminde kullanılan başarı ölçütü.İlgili tedavi
Üreteral erişim kılıfı: RIRS sırasında üretere yerleştirilen ince kılıf; üreteri korur ve böbrek içi basıncı düşürmeye yardımcı olur.İlgili tedavi
Ürik asit taşı: İdrarın fazla asitli olmasıyla ilişkili taş türü; bir kısmı ilaçla eritilebilir.İlgili tedavi
Ürosepsis: İdrar yolu enfeksiyonunun kana karışması; ateş ve titreme ile seyreder ve acil tedavi gerektirir.İlgili tedavi

Androloji ve erkek sağlığı

Aquadisseksiyon: Penil protez cerrahisinde dokuların sıvı basıncıyla nazikçe ayrılması; seçilmiş olgularda uygulanan bir tekniktir.İlgili tedavi
Azospermi: Meni örneğinde hiç sperm bulunmaması; tıkanıklığa veya üretim sorununa bağlı olabilir.İlgili tedavi
Erektil disfonksiyon: Cinsel ilişki için yeterli sertleşmenin sağlanamaması veya sürdürülememesi durumu; damarsal, hormonal veya psikolojik nedenleri olabilir.İlgili tedavi
Erken boşalma: Boşalmanın istenenden çok daha kısa sürede gerçekleşmesi; davranışsal ve ilaç tedavileri vardır.İlgili tedavi
Hidrosel: Testis çevresinde sıvı birikmesi; varikosel ameliyatının bilinen komplikasyonlarından biridir.İlgili tedavi
Hipogonadizm: Testislerin yeterli testosteron üretememesi; halsizlik, istek azalması ve kas kaybı ile seyredebilir.İlgili tedavi
İntrakavernozal enjeksiyon: Hap tedavisine yanıt alınamadığında penis içine ince iğneyle ilaç uygulanması.İlgili tedavi
Mikro-TESE: Menide sperm bulunmayan erkeklerde mikroskop altında testisten sperm aranması işlemi.İlgili tedavi
PDE5 inhibitörü: Sertleşme sorununda ilk basamak ilaç grubu; cinsel uyarı olmadan etki etmez ve nitrat kullananlarda kullanılamaz.İlgili tedavi
Penil protez: İlaçlara yanıt vermeyen sertleşme sorununda penis içine yerleştirilen, şişirilebilir veya bükülebilir cihaz.İlgili tedavi
Peyronie hastalığı: Penis içinde sert doku (plak) oluşmasıyla eğrilik ve ağrıya yol açan durum.İlgili tedavi
Priapizm: Uzun süren ve ağrılı ereksiyon; acil değerlendirme gerektirir, geciktirilirse kalıcı hasar bırakabilir.İlgili tedavi
Spermiyogram: Meni örneğinde sperm sayısı, hareketliliği ve şeklinin değerlendirildiği temel kısırlık testi.İlgili tedavi
TESE: Menide sperm bulunmadığında testis dokusundan sperm aranması işlemi.İlgili tedavi
Testis torsiyonu: Testisin kendi etrafında dönerek kan akımının kesilmesi; saatler içinde müdahale gerektiren acil durumdur.
Testosteron: Başlıca erkeklik hormonu; sabah ölçülür ve düşüklüğü belirti varsa anlam taşır.İlgili tedavi
Varikosel: Testis damarlarının genişlemesi; sperm kalitesini etkileyebilir ve kısırlık araştırmasında sık karşılaşılır.İlgili tedavi
Vazektomi: Sperm kanallarının bağlanmasıyla yapılan kalıcı erkek doğum kontrolü yöntemi.İlgili tedavi

Kadın ürolojisi

Aşırı aktif mesane: Ani ve zor bastırılan idrar yapma hissi; sık idrara çıkma ve gece kalkma eşlik edebilir.İlgili tedavi
İnterstisyel sistit: Enfeksiyon olmadan mesanede ağrı ve sık idrara çıkma ile seyreden kronik durum.
Mesane eğitimi: İdrara çıkma aralıklarının kademeli olarak uzatılması; aşırı aktif mesanede davranışsal tedavinin parçasıdır.İlgili tedavi
Mesaneye botulinum toksini: İlaca yanıt vermeyen aşırı aktif mesanede mesane kasına uygulanan, etkisi geçici olan tedavi.İlgili tedavi
Pelvik organ prolapsusu: Mesane, rahim veya bağırsağın pelvik taban desteğinin zayıflamasıyla aşağı doğru sarkması.İlgili tedavi
Pelvik taban egzersizi: İdrar tutmaya yardımcı kasların düzenli çalıştırılması; stres tipi kaçırmada ilk basamak yaklaşımdır.İlgili tedavi
Sakral nöromodülasyon: Mesaneyi kontrol eden sinirlerin hafif elektrik uyarısıyla düzenlenmesi; ilaçla geçmeyen aşırı aktif mesanede gündeme gelir.İlgili tedavi
Sling (TOT/TVT): İdrar kanalını destekleyerek stres tipi kaçırmayı azaltan, ince bir bant yerleştirme ameliyatı.İlgili tedavi
Stres inkontinans: Öksürme, hapşırma veya efor sırasında istemsiz idrar kaçırma.İlgili tedavi
Ürodinami: Mesane basıncı ve idrar akışının ölçülerek kaçırma tipinin belirlendiği ayrıntılı test.İlgili tedavi

Rekonstrüktif üroloji

Anastomoz: İki boru şeklindeki yapının cerrahi olarak birbirine ağızlaştırılması.
Bukkal mukoza grefti: Yanak içinden alınan ince doku; daralan idrar kanalını genişletmek için yama olarak kullanılır.İlgili tedavi
Fistül: İki organ arasında olmaması gereken anormal bağlantı; üriner fistülde sürekli idrar kaçağı olur.İlgili tedavi
İleal interpozisyon: Uzun üreter kayıplarında ince bağırsaktan bir segmentin idrar yolu olarak araya yerleştirilmesi.İlgili tedavi
Piyeloplasti: Böbrek ile idrar borusu birleşim yerindeki darlığın cerrahi olarak genişletilmesi.İlgili tedavi
Psoas hitch: Mesanenin yukarı doğru askıya alınarak kısalan üretere ulaştırılması tekniği.İlgili tedavi
Redo (tekrar) cerrahi: Daha önce başka bir merkezde yapılmış ve başarısız olmuş ameliyatın yeniden ele alınması; yara dokusu nedeniyle daha zordur.İlgili tedavi
UPJ darlığı: Böbrekten çıkan idrar kanalının başlangıcındaki tıkanıklık; böbrekte şişme ve zamanla işlev kaybı yapabilir.İlgili tedavi
Üreteroneosistostomi: İdrar borusunun mesaneye yeniden ağızlaştırılması; alt uç darlık ve yaralanmalarında uygulanır.İlgili tedavi
Üretra darlığı: İdrar kanalının yara dokusuyla daralması; zayıf akım, zorlanma ve tekrarlayan enfeksiyona yol açar.İlgili tedavi

Genel üroloji terimleri

Antibiyotik profilaksisi: İşlem öncesi enfeksiyonu önlemek amacıyla tek doz veya kısa süreli antibiyotik verilmesi.
Hematüri: İdrarda kan bulunması; gözle görülebilir veya yalnızca tahlilde saptanabilir, mutlaka araştırılmalıdır.
İdrar kültürü: İdrarda bakteri olup olmadığını ve hangi antibiyotiğe duyarlı olduğunu gösteren test; taş cerrahisi öncesi zorunludur.
İdrar yolu enfeksiyonu: İdrar yollarında bakteri üremesi; yanma, sık idrara çıkma ve bazen ateşle seyreder.
Komplikasyon: Bir işlemin planlanan seyri dışında gelişen istenmeyen durum; her girişimde belirli bir olasılıkla vardır.
Kreatinin: Böbrek işlevi hakkında fikir veren kan değeri; yükselmesi böbrek işlevinin azaldığına işaret edebilir.
Mesane içi BCG: Yüzeyel mesane tümörlerinde tekrarı azaltmak için mesane içine uygulanan bağışıklık tedavisi.İlgili tedavi
Parsiyel nefrektomi: Böbreğin tamamı yerine yalnızca tümörlü kısmının alınarak organın korunduğu ameliyat.İlgili tedavi
Radikal nefrektomi: Böbrek tümörlerinde böbreğin tamamının çıkarılması; tümör büyükse veya yerleşimi uygun değilse tercih edilir.İlgili tedavi
Radikal sistektomi: Kas tabakasına ilerlemiş mesane kanserinde mesanenin alınması ve idrar için yeni bir yol oluşturulması.İlgili tedavi
Robotik cerrahi: Cerrahın konsoldan yönettiği robotik kollarla, küçük kesilerden yapılan minimal invaziv ameliyat yöntemi.İlgili tedavi
Sistoskopi: İdrar kanalından ince bir kamerayla girilerek mesane içinin doğrudan görüntülenmesi.
Sonda (üriner kateter): İdrarı mesaneden dışarı almak için geçici olarak yerleştirilen ince, esnek boru.
Spinal anestezi: Belden yapılan iğneyle vücudun alt yarısının uyuşturulması; hasta uyanıktır.
TUR-M (mesane tümörü rezeksiyonu): Mesane tümörünün idrar yolundan girilerek alınması; hem tedavi hem evreleme amacı taşır.İlgili tedavi

Bu sözlük genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tanı ve tedavi için hekim muayenesi gerekir.