Aşırı Aktif Mesanede İlaç Yetmediğinde: Mesane Botoksu Kimlere Uygun?

Aşırı aktif mesane; ani ve bastırılması güç idrar sıkışması, sık idrara çıkma, geceleri uyanma ve bazı hastalarda tuvalete yetişemeden idrar kaçırma ile seyreden bir tablodur. Sorun idrar kanalında değil, mesane kasının kendiliğinden kasılmasındadır.

Bu ayrım önemlidir. Öksürürken ve hapşırırken idrar kaçırmanın, yani stres tipi kaçırmanın tedavisi olan askı ameliyatı bu şikâyeti çözmez. Mesane botoksu da tersine, stres tipi kaçırmaya fayda sağlamaz. İki tip bir aradaysa hangisinin baskın olduğu önceden belirlenir.

Tedavi basamaklıdır. Önce sıvı ve kafein düzenlemesi, mesane eğitimi (işeme aralıklarının kademeli olarak uzatılması), kabızlığın giderilmesi, kilo yönetimi ve pelvik taban egzersizleri gelir. Bunlar yetersiz kalırsa ilaç tedavisi denenir.

Mesane botoksu, bu basamaklardan yeterli fayda görülmediğinde ya da ilaçların ağız kuruluğu, kabızlık veya bulanık görme gibi yan etkileri kaldırılamadığında gündeme gelir. Yaşlı hastalarda bazı ilaçların bilişsel etkisi konusunda dikkatli olunduğu için bu sıralama değişebilir.

Botulinum toksini, sistoskopi eşliğinde mesane kasının içine çok sayıda küçük noktadan verilir. Toksin kasa giden sinir uyarısını geçici olarak zayıflatır; mesane daha az istem dışı kasılır ve daha fazla idrar biriktirebilir. Vücutta kesi açılmaz.

İşlem kısadır ve çoğu hastada lokal anestezi veya hafif sedasyon yeterlidir; aynı gün eve dönülür. İlk günlerde idrarda hafif kan ve işerken yanma olağandır.

Etki hemen başlamaz. Belirgin düzelme genellikle ilk 1–2 hafta içinde yerleşir; işlemden hemen sonra şikâyetlerin aynı olması başarısızlık anlamına gelmez.

Toksin mesane kasını zayıflattığı için bir kısım hastada mesane tam boşalamaz. Bu hastaların bir bölümünde, toksinin etkisi geçene kadar günde birkaç kez kendi kendine sonda takmak gerekebilir.

Bu ihtimal işlemden önce konuşulur ve hastanın gerekirse bunu yapmaya istekli olması şart koşulur. İstekli olmayan bir hastaya bu işlem önerilmez; bu bir tercih değil, güvenlik şartıdır. Bu yüzden işlemden birkaç gün sonra mesanede kalan idrar ultrasonla ölçülür ve bu kontrol atlanmaz.

Botulinum toksininin etkisi aylar içinde azalır; şikâyetler geri döndüğünde işlem tekrarlanır. Tekrar zamanı hastadan hastaya değişir ve takvime göre değil, şikâyete göre belirlenir.

Bu nedenle mesane botoksu bir kerede biten bir ameliyat değil, sürdürülen bir tedavidir. Kararı verirken bu tekrarları da hesaba katmak gerekir.

Gerekirse kendi kendine sonda takmayı kabul etmeyenler, mesanesini zaten tam boşaltamayanlar, aktif idrar yolu enfeksiyonu olanlar (önce enfeksiyon tedavi edilir), myastenia gravis gibi kas-sinir kavşağı hastalığı bulunanlar, gebeler ve emzirenler bu grupta yer alır.

Sıkışma şikâyetine idrarda kan eşlik ediyorsa, tedaviye yanıt alınamıyorsa veya sigara öyküsü varsa, botoks düşünülmeden önce mesane içinde taş, tümör veya enfeksiyon gibi bir sorun sistoskopiyle dışlanır. Bu bir güvenlik adımıdır.

Botoks tek ileri basamak seçenek değildir. Seanslara dayalı tibial sinir uyarımı ve önce bir test döneminin uygulandığı sakral nöromodülasyon da değerlendirilebilir. Hangisinin uygun olduğu; şikâyetin ağırlığına, mesanenin boşalma durumuna ve hastanın tercihine göre birlikte belirlenir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Değerlendirme için ürologla görüşün.