Testiste Şişlik veya Sertlik: Ne Zaman Acil, Ne Zaman Değil?

Testisle ilgili başvuruların büyük bölümü iki tabloya ayrılır. Birincisi ağrısız, yavaş fark edilen sertlik veya büyüme; ikincisi ani başlayan, şiddetli ağrı. İkisinin aciliyeti aynı değildir ve ikisi de farklı nedenlerle ertelenir.

Ağrısız sertlik, canı yakmadığı için haftalarca beklenir. Oysa testis tümörlerinin en sık ilk bulgusu tam olarak budur: ağrısız bir sertlik veya testisin ele gelen kıvamındaki değişiklik.

Ani ve şiddetli ağrı ise genellikle acil değerlendirme gerektirir. Burada beklemek, geri dönüşü olmayan sonuç doğurabilir.

Testisin kendi ekseni etrafında dönerek kan akımının kesilmesine testis torsiyonu denir. Çoğunlukla ergenlik çağında ve genç erkeklerde görülür; ağrı aniden başlar, şiddetlidir, bulantı ve kusma eşlik edebilir.

Torsiyonda belirleyici olan süredir. Kan akımı kesildikten sonra geçen her saat testisin kurtarılma şansını azaltır; bu nedenle değerlendirme saatler içinde yapılmalıdır. "Sabah geçmezse giderim" yaklaşımı bu tabloda doğru değildir.

Ağrı kendiliğinden hafiflese bile başvurmaktan vazgeçilmemelidir: dönme kendiliğinden açılıp tekrar edebilir.

Testis ve çevresindeki şişliklerin önemli bir bölümü iyi huyludur. Epididimit, yani testisin arkasındaki kanalın iltihabı, genellikle günler içinde artan ağrı ve hassasiyetle seyreder ve idrar yakınmaları eşlik edebilir.

Hidrosel testis çevresinde sıvı toplanmasıdır ve ağrısız, yumuşak bir şişlik yapar. Spermatosel kanal sisteminde oluşan iyi huylu bir kisttir. Varikosel ise skrotumdaki toplardamarların genişlemesidir; ayakta belirginleşir ve bazen künt bir ağırlık hissi verir.

Bu tabloların ortak özelliği, muayene ve ultrasonla büyük ölçüde ayırt edilebilmeleridir. Ancak bu ayrımı el yordamıyla değil, değerlendirmeyle yapmak gerekir.

İlk adım muayenedir: şişliğin testisin kendisinden mi yoksa çevresindeki yapılardan mı kaynaklandığı, kıvamı ve ağrılı olup olmadığı değerlendirilir.

Skrotal ultrason bu alanda belirleyici tetkiktir. Şişliğin yerini, yapısını ve kan akımını gösterir; torsiyon şüphesinde kan akımının değerlendirilmesi ayrıca önemlidir.

Testis içinde kitle düşünülüyorsa kanda tümör belirteçleri istenir. Bu testler tanıyı tek başına koymaz; tanı, çıkarılan dokunun patolojik incelemesiyle konur.

Testis içinde kitle saptandığında doku, kasıktan yapılan bir kesiyle, testisle birlikte bütün hâlinde çıkarılır. Skrotumdan iğne biyopsisi standart yaklaşım değildir.

Burada atlanmaması gereken bir adım vardır: tedaviye başlamadan önce sperm saklama seçeneğinin konuşulması. Hem ameliyat hem de sonrasında gerekebilecek tedaviler üreme işlevini etkileyebilir; bu nedenle sperm saklama, tedavi başlamadan gündeme gelmelidir.

Çıkarılan dokunun incelenmesi ve görüntüleme sonuçlarıyla birlikte hastalığın yaygınlığı belirlenir; sonraki tedavi ve takip planı buna göre kurulur. Tek testisin alınmış olması hormon ve üreme işlevinin tamamen kaybolacağı anlamına gelmez; bu durum ayrıca değerlendirilir.

Ani başlayan şiddetli testis ağrısı, buna eşlik eden bulantı ve kusma, skrotumda hızla büyüyen şişlik, ateş ve kızarıklık varsa randevu beklenmemeli, beklemeden değerlendirme yapılmalıdır.

Ağrısız olsa bile testiste yeni fark edilen sertlik için değerlendirmeyi haftalarca ertelemek doğru değildir.

Testiste ağrısız sertlik acil değildir ama ertelenmemelidir; ani ve şiddetli ağrı ise saatler içinde değerlendirilmesi gereken bir tablodur. Şişliklerin önemli bir bölümü iyi huyludur, ancak bunu söyleyebilmek için muayene ve ultrason gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Değerlendirme için ürologla görüşün.