Yetişkinlerde İdrar Yolu Enfeksiyonu: Belirtiler, Tanı ve Tekrarlayan Enfeksiyon

İdrar yolu enfeksiyonu, mikropların idrar yollarında çoğalarak yakınmaya yol açmasıdır. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzu bu enfeksiyonları iki gruba ayırır: mesaneyle sınırlı kalan lokalize enfeksiyon (sistit) ve ateş gibi genel belirtilerin eşlik ettiği sistemik enfeksiyon. Böbrek iltihabı (piyelonefrit) ve prostat iltihabı (prostatit) sistemik tablonun örnekleridir.

Bu ayrım izlenecek yolu belirler. Mesaneyle sınırlı enfeksiyon genellikle ayaktan tedavi edilebilir. Sistemik enfeksiyonda ise kan tahlili, görüntüleme, damardan tedavi ve hastaneye yatış gerekebilir.

Mesane enfeksiyonunun tipik yakınmaları idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissidir. Kadınlarda bu yakınmalar bir aradaysa ve vajinal akıntı yoksa tanı yüksek olasılıkla sistittir.

38 derecenin üzerinde ateş, titreme, yan ağrısı, bulantı veya kusma böbreğin de etkilendiğini düşündürür. Bu belirtiler mesane yakınmalarıyla birlikte de, onlar olmadan da görülebilir.

Tipik yakınmaları olan ve ek risk etkeni bulunmayan kadınlarda tanı çoğu zaman öyküyle konur. Bu durumda idrar tahlilinin tanıya katkısı sınırlıdır ve idrar kültürü her hastada gerekmez.

İdrar kültürü şu durumlarda önerilir: sistemik enfeksiyon şüphesi, tedaviyle geçmeyen veya kısa süre içinde yineleyen yakınmalar, tipik olmayan belirtiler, dirençli mikrop riski ve gebelik.

Böbrek enfeksiyonu düşünülen hastada idrar tahlili ve idrar kültürü yapılır. Taş öyküsü veya böbrek işlev bozukluğu olanlarda tıkanıklığı ve taşı dışlamak için ultrason istenir. Ateş 72 saatten uzun sürerse ya da genel durum bozulursa ileri görüntülemeye geçilir.

Mesaneyle sınırlı enfeksiyon erkeklerde seyrek görülür. Erkek hastada prostatın tabloya eşlik edip etmediği ayrıca değerlendirilir; bu değerlendirme tedavi seçimini etkiler.

Kılavuz, yılda en az üç ya da son altı ayda iki sistit atağını tekrarlayan sistit olarak tanımlar. Tanının idrar kültürüyle doğrulanması önerilir.

Sistoskopi ve kapsamlı görüntüleme gibi tetkiklerin bu tabloda tanıya katkısı düşüktür; risk etkeni bulunmayan 40 yaş altı kadınlarda rutin olarak önerilmez. İleri tetkik gerekip gerekmediğine muayenede karar verilir.

Önlemede ilk adım alışkanlıkların gözden geçirilmesidir: az sıvı almak ve idrarı uzun süre tutmak bunların başında gelir. Günlük sıvı alımı düşük olan menopoz öncesi kadınlarda sıvı alımını artırmanın atak sayısını azalttığı gösterilmiştir.

Antibiyotik dışı önleme seçeneklerinin kanıt düzeyi birbirinden farklıdır; hangisinin uygun olduğu hastanın yaşına ve durumuna göre hekimle birlikte belirlenir. Bu önlemler yeterli olmadığında koruyucu antibiyotik tedavisi değerlendirilebilir.

Antibiyotiğin türüne ve süresine hekim karar verir.

Yakınma yokken idrarda mikrop saptanması (belirtisiz bakteriüri) çoğu durumda tedavi gerektirmez. Kılavuz; risk etkeni olmayan kadınlarda, iyi kontrol edilen diyabette, menopoz sonrası kadınlarda ve tekrarlayan enfeksiyonu olanlarda bu durum için tarama ve tedavi önermez. İdrar yolu mukozasını aşan ürolojik girişimlerden önce ise tarama ve tedavi önerilir; gebelikte yaklaşım ulusal önerilere göre belirlenir.

Tedaviden sonra yakınması kalmayan kişide kontrol amaçlı idrar tahlili veya kültürü rutin olarak gerekmez. Yakınmalar tedavi bitiminde geçmediyse ya da geçtikten sonra iki hafta içinde yinelediyse idrar kültürü ve antibiyotik duyarlılık testi yapılır.

Ateş, titreme, yan ağrısı, bulantı veya kusma varsa; yakınmalar tedaviye rağmen sürüyorsa ya da gebelik söz konusuysa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Yetişkinde idrar yolu enfeksiyonunda ilk soru, tablonun mesaneyle sınırlı mı yoksa sistemik mi olduğudur; tetkik ve tedavi buna göre planlanır. Tekrarlayan enfeksiyonda tanı kültürle doğrulanır, ileri tetkik seçilmiş hastalara yapılır ve önleme alışkanlıklardan başlar.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Değerlendirme için bir üroloji hekimiyle görüşün.