RIRS: Esnek Endoskopla Böbrek Taşı Tedavisi
Vücutta hiç kesi açılmadan, idrar yolundan böbreğe ulaşılarak taşın lazerle toz haline getirildiği yöntem. Kimlere uygun, JJ stent neden takılır ve iyileşme nasıl olur?
Son tıbbi gözden geçirme: 4 Ekim 2026 — Doç. Dr. Müslüm Ergün
Özel Online Danışmanlık
Kliniğe gelmeden, randevulu ve birebir video görüşmesi. Özellikle mahremiyet önceliği olan hastalar için.
- İşlem süresi
- 45–90 dakika
- Anestezi
- Genel anestezi
- Hastanede kalış
- Günübirlik veya 1 gece
- Türkiye’de kalış
- 4–6 gün
- İşe dönüş
- 3–7 gün
- Uçuşa izin
- 2–3 gün
Durumun tanımı
RIRS (retrograd intrarenal cerrahi), böbrek taşının vücutta hiçbir kesi açılmadan tedavi edildiği yöntemdir. Bükülebilen ince bir endoskop idrar yolundan girilerek mesaneye, oradan idrar borusuna (üreter) ve sonunda böbreğin içine ulaştırılır. Taş doğrudan görülerek lazer enerjisiyle ya toz haline getirilir ya da küçük parçalara ayrılır.
Cihazın ucu bükülebildiği için böbreğin ulaşılması zor bölgelerine, özellikle alt kutup denilen alana da erişilebilir. Bu, taşın yerine göre yöntemin seçilme nedenlerinden biridir.
Lazerle taş toz haline getirildiğinde parçaların çoğu idrarla kendiliğinden atılır; daha büyük parçalar ise özel bir sepet yardımıyla dışarı alınabilir. İşlem boyunca üreteri korumak ve aleti rahat hareket ettirmek için genellikle üretere ince bir kılıf yerleştirilir.
İŞLEM SONRASI JJ STENT: Çoğu hastada işlem sonunda böbrekle mesane arasına JJ stent adı verilen ince, esnek bir boru yerleştirilir. Amaç, şişmeye bağlı tıkanmayı önlemek ve taş tozunun rahat atılmasını sağlamaktır. Stent birkaç gün ile birkaç hafta arasında kalır ve ayaktan, kısa bir işlemle çıkarılır.
STENT YAKINLARI GERÇEKTİR. Stent takılıyken sık idrara çıkma, idrar sonunda rahatsızlık, belde dolgunluk hissi ve idrarda hafif kanama görülebilir. Bunlar genellikle stent çıkarıldıktan sonra hızla geçer; işlem başarısız olduğu anlamına gelmez. Bu durumun baştan bilinmesi, süreci çok daha rahat geçirmenizi sağlar.
Üreter çok dar olan bazı hastalarda, ilk seansta böbreğe ulaşmak mümkün olmayabilir. Bu durumda önce JJ stent takılarak üreterin genişlemesi beklenir ve işlem birkaç hafta sonra yapılır. Bu bir komplikasyon değil, planlı bir iki aşamalı yaklaşımdır.
RIRS'in en belirgin özelliği vücutta hiçbir kesi bulunmamasıdır; alet doğal idrar yolundan ilerletilir. Bu nedenle kan sulandırıcı kullanan hastalarda ve sırttan girişi zorlaştıran durumlarda öne çıkar.
ÖNEMLİ BİR SINIR: taş büyüdükçe tozlaştırma süresi uzar ve bütün parçaların dışarı atılması beklenemeyeceği için ikinci seans gerekebilir. Yurt dışından gelen hasta için bu, kalış süresinin uzaması ya da ikinci bir seyahat demektir; bu nedenle tek seansın yetip yetmeyeceği önceden sorulmalıdır.
Kimlere uygundur?
Uygun olabilir
- Böbrek içinde orta boyutlu taşı olan hastalar
- Böbreğin alt kutbunda yerleşmiş, kendiliğinden düşmesi zor taşlar
- Vücut dışından ses dalgasıyla taş kırma (ESWL) denenmiş ancak sonuç alınamamış hastalar
- Kanama bozukluğu olan veya kan sulandırıcı kullanan hastalar — perkütan yönteme göre daha düşük kanama riski taşır
- Kilolu hastalar ve perkütan girişimin teknik olarak zor olduğu anatomiler
- Tek böbrekli hastalar — böbrek dokusuna girilmediği için tercih edilebilir
- Her iki böbrekte taşı olup aynı yatışta iki tarafın da tedavi edilmesi planlanan hastalar
Uygun olmayabilir
- Çok büyük veya geyik boynuzu şeklinde taşı olan hastalar — perkütan yöntem daha uygundur
- Tedavi edilmemiş idrar yolu enfeksiyonu olan hastalar — işlem öncesi mutlaka tedavi gerekir
- Üreterde geçişe izin vermeyen darlık bulunan hastalar — önce bu sorun çözülür
- Genel anestezi alması uygun olmayan hastalar
- Taşın çok sert olduğu ve çok sayıda seans gerekeceği öngörülen durumlar — perkütan yöntem tek seansta sonuç verebilir
Kullanılan teknoloji
- Bükülebilir (fleksibl) üreterorenoskop
- Holmiyum veya tulyum fiber lazer sistemi
- Üreteral erişim kılıfı — üreteri korur ve böbrek içi basıncı düşürmeye yardımcı olur
- Taş sepeti ile parça çıkarma
- Çıkarılan taşın kimyasal analizi ve tekrarı önlemeye yönelik değerlendirme
Cerrah deneyimi
Doğrulanabilir bilgi
- Cerrah deneyimi
- Doç. Dr. Müslüm Ergün121270
Adım adım süreç
- İşlem öncesi
Değerlendirme
Kontrastsız bilgisayarlı tomografi ile taşın boyutu, yeri ve yoğunluğu belirlenir. İdrar kültürü alınır; enfeksiyon varsa işlem ertelenerek önce tedavi edilir.
- İşlem günü
Lazerle taşın tedavisi
Genel anestezi altında, kesi yapılmadan idrar yolundan böbreğe ulaşılır. Taş doğrudan görülerek lazerle toz haline getirilir. İşlem genellikle 45–90 dakika sürer ve sonunda JJ stent takılır.
- İlk 24 saat
Gözlem
Çoğu hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu olur. İdrarda pembe renk ve belde hafif dolgunluk hissi beklenen bulgulardır.
- 1–2. hafta
Stent dönemi
Taş tozu bu dönemde atılır. Sık idrara çıkma ve idrar sonunda rahatsızlık görülebilir; bol sıvı alımı önerilir.
- Stent çıkarıldıktan sonra
Kontrol ve koruma
Stent ayaktan, kısa bir işlemle çıkarılır. Görüntülemeyle taşsızlık değerlendirilir. Taş analizi sonucuna göre tekrarı önleyici beslenme ve sıvı planı yapılır.
Yöntem karşılaştırması
| Ölçüt | RIRS | PCNL |
|---|---|---|
| Cilt kesisi | Yok | Böğürde yaklaşık 1 cm |
| Uygun taş boyutu | Küçük–orta | Büyük ve geyik boynuzu |
| Hastanede kalış | Günübirlik veya 1 gece | 2–3 gece |
| Kanama riski | Daha düşük | Daha yüksek |
| Tek seansta taşsızlık | Küçük taşlarda yüksek, büyük taşlarda ek seans gerekebilir | Büyük taşlarda tek seansta sonuç alma olasılığı daha yüksek |
| JJ stent | Genellikle takılır | Nefrostomi veya stent gerekebilir |
| İşe dönüş | 3–7 gün | 1–2 hafta |
İki yöntem birbirinin rakibi değil, farklı durumların çözümüdür. Küçük ve orta taşlarda RIRS, büyük yük oluşturan taşlarda PCNL öne çıkar. Bazı hastalarda ikisi birlikte planlanabilir.
Riskler
- ENFEKSİYON VE KAN ZEHİRLENMESİ (ürosepsis): en ciddi risktir; işlem öncesi idrar kültürü alınması ve enfeksiyonun tedavi edilmesi bu nedenle zorunludur. Ateş ve titreme olursa vakit kaybetmeden başvurulmalıdır
- İdrarda kanama — genellikle hafiftir ve kendiliğinden geçer
- JJ stente bağlı yakınmalar — sık idrara çıkma, belde dolgunluk, idrar sonunda rahatsızlık; stent çıkınca geçer
- Üreterde yaralanma veya sonradan darlık gelişmesi — seyrek görülür
- Geride taş parçası kalması ve ikinci bir seans gerekmesi
- İlk seansta böbreğe ulaşılamaması — üreter darsa önce stent takılıp işlem ertelenebilir
- Taşın tekrarlaması — koruyucu önlemler alınmazsa taş hastalığı tekrar edebilir
Alternatifler
- Vücut dışından ses dalgasıyla taş kırma (ESWL) — uygun boyut ve yerleşimdeki taşlarda
- PCNL (perkütan nefrolitotomi) — büyük ve geyik boynuzu taşlarda
- Mini-PCNL — orta büyüklükteki taşlarda daha küçük giriş yoluyla
- İlaçla düşürme denemesi ve izlem — küçük, aşağı inmiş taşlarda
- Açık veya laparoskopik taş cerrahisi — çok seyrek, özel durumlarda
İyileşme süreci
İlk 48 saat
İdrarda pembe renk ve belde hafif dolgunluk beklenir. Bol sıvı alınması, taş tozunun atılmasına yardımcı olur.
3–7. gün
Günlük yaşama dönülür. Masa başı işe bu dönemde dönülebilir. Ağır kaldırmadan kaçınılır.
1–2. hafta
Stent yerindedir ve yakınmalara yol açabilir. Bu dönemde bol su içmek ve hekimin önerdiği ilaçları kullanmak rahatlatır.
Stent çıkarımı
Kısa, ayaktan bir işlemle çıkarılır. Yakınmalar hızla geriler.
1–3. ay
Görüntülemeyle taşsızlık doğrulanır. Taş analizine göre koruyucu plan uygulanmaya başlanır.
Sık sorulan sorular
RIRS’te vücudumda kesi açılacak mı?
Hayır. Hiçbir kesi yapılmaz. Bükülebilen ince bir endoskop idrar yolundan girilerek mesaneye, idrar borusuna ve böbreğe ulaştırılır. Dışarıdan görünen bir yara izi kalmaz.
Taş nasıl çıkarılıyor?
Taş doğrudan görülerek lazer enerjisiyle toz haline getirilir. Tozlaşan parçaların çoğu idrarla kendiliğinden atılır. Daha büyük parçalar gerekirse özel bir sepetle dışarı alınır.
JJ stent neden takılıyor ve ne kadar kalıyor?
İşlem sonrası şişmeye bağlı tıkanmayı önlemek ve taş tozunun rahat atılmasını sağlamak için takılır. Genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında kalır. Ayaktan yapılan kısa bir işlemle çıkarılır.
Stent rahatsız eder mi?
Evet, edebilir ve bu beklenen bir durumdur. Sık idrara çıkma, idrar sonunda rahatsızlık, belde dolgunluk hissi ve idrarda hafif kanama görülebilir. Bunlar stent çıkarıldıktan sonra genellikle hızla geçer ve işlemin başarısız olduğu anlamına gelmez.
Tek seansta taşım tamamen temizlenir mi?
Taşın boyutuna, sertliğine ve sayısına bağlıdır. Küçük ve orta boyutlu taşlarda tek seans çoğu zaman yeterlidir. Taş yükü fazlaysa ikinci bir seans planlanabilir; bu baştan konuşulur ve bir başarısızlık göstergesi değildir.
En önemli risk nedir?
Enfeksiyonun kana karışması (ürosepsis) en ciddi risktir. Bu nedenle işlem öncesinde idrar kültürü alınır ve enfeksiyon varsa mutlaka tedavi edilir. İşlem sonrası ateş ve titreme olursa vakit kaybetmeden başvurulmalıdır.
RIRS mi PCNL mi daha iyi?
Tek bir "daha iyi" yöntem yoktur; ikisi farklı durumların çözümüdür. Küçük ve orta boyutlu taşlarda RIRS kesi gerektirmediği ve kanama riski daha düşük olduğu için öne çıkar. Büyük ve geyik boynuzu taşlarda ise PCNL tek seansta sonuç alma olasılığı daha yüksek olduğu için tercih edilir.
İlk seansta böbreğe ulaşılamazsa ne olur?
Üreter bazı hastalarda cihazın geçişine izin vermeyecek kadar dardır. Bu durumda önce JJ stent takılır ve üreterin kendiliğinden genişlemesi beklenir; işlem birkaç hafta sonra yapılır. Bu bir komplikasyon değil, planlı bir yaklaşımdır.
Taşım tekrar oluşur mu?
Koruyucu önlem alınmazsa taş hastalığı tekrar edebilir. Bu nedenle çıkarılan taşın kimyasal analizi yapılır ve sonuca göre sıvı alımı, beslenme ve gerekirse ilaç içeren bir koruma planı oluşturulur.
Ne zaman uçabilir ve işe dönebilirim?
Genellikle 2–3 gün sonra uçuşa izin verilir; yurt dışından gelen hastalar için 4–6 günlük kalış planlanır. Masa başı işe 3–7 gün içinde dönülebilir. Stent çıkarımı için ülkenize dönmeden önce plan yapılır ya da kendi ülkenizde yapılmak üzere ayarlanır.
Stent takılacak mı ve kim alacak?
İşlemden sonra böbreğin boşalmasını güvence altına almak için geçici bir stent konulabilir. Stentliyken sık idrara çıkma, kasıkta ağrı ve idrarda kan olağandır ve stent alınınca geçer. Yurt dışından geliyorsanız stentin ne kadar kalacağını, kimin ve nerede alacağını ayrılmadan önce yazılı olarak netleştirin.
Taşım neden oluştu, yine olur mu?
Hiçbir şey değişmezse taşlar tekrarlama eğilimindedir. Bu nedenle çıkarılan taşın kimyasal analizi yapılmalı ve sıvı alımı gözden geçirilmelidir. Günlük sıvı miktarını artırmak en basit ve en çok ihmal edilen önlemdir; sıcak iklimde yaşıyorsanız serin iklimde yeterli olan miktar size yetmeyebilir.
Bu konudaki yazılar
Bilimsel kaynaklar
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez.
Bu tedavi hakkında konuşalım
Sorularınız için WhatsApp'tan yazın veya ön değerlendirme formunu doldurun.
Ön değerlendirme formu
Bilgilerinizi bırakın, ekibimiz en kısa sürede dönüş yapsın.
Diğer tedaviler
Aşırı Aktif Mesane ve Sıkışma Tipi Kaçırma
Ani ve dayanılmaz tuvalete gitme ihtiyacı, sık idrara çıkma ve bazen yetişememe. Tedavi basamaklıdır ve çoğu hastada ilaç ya da ameliyata gerek kalmadan belirgin düzelme sağlanır.
Detaylı bilgiTestis Kanseri: Erken Davranmak Neden Her Şeyi Değiştirir
Genç erkeklerde en sık görülen solid kanserdir ve tedaviye yanıtı yüksektir. Ağrısız bir sertlik fark ettiyseniz beklemeyin — gecikme, kolay tedavi edilebilir bir hastalığı zorlaştırır.
Detaylı bilgiStres Tipi İdrar Kaçırma: Tedavi Seçenekleri
Öksürürken, hapşırırken veya spor yaparken idrar kaçırma. Önce doğru tipin belirlenmesi, sonra en az girişimsel basamaktan başlanması gerekir — ameliyat ilk seçenek değildir.
Detaylı bilgi